Zdrowie przyszłej mamy - suplementacja w ciąży

Kiedy zacząć suplementację w ciąży?

Odpowiedź na to pytanie może wydać się nieco podchwytliwa. Suplementację należy bowiem zacząć jeszcze zanim kobieta zajdzie w ciążę. W okresie trzech- sześciu miesięcy przed planowanym poczęciem wskazane jest przyjmowanie profilaktycznej dawki kwasu foliowego (0,4 mg/dobę), co znacząco zmniejsza ryzyko wystąpienia wad układu nerwowego u dziecka (zwłaszcza rozszczepu kręgosłupa, wad w obrębie mózgowia, przepukliny układu nerwowego i wodogłowia) oraz wad w obrębie twarzoczaszki (rozszczepy wargi i/lub podniebienia). Dawka podstawowa (0,4 mg= 400 ug folianów) zalecana jest kobietom bez dodatkowych obciążeń. Jeśli pojawia się zwiększone ryzyko urodzenia dziecka z wyżej wymienionymi wadami (przykładowo w rodzinie kobiety lub jej partnera występowały wcześniej takie schorzenia) – dawka profilaktyczna folianów powinna być wyższa. O ile? Każdorazowo warto skonsultować się wówczas z prowadzącym lekarzem ginekologiem, który oceni ryzyko i dobierze właściwą dawkę profilaktyczną. Większej dawki kwasu foliowego wymagają również kobiety z otyłością, cukrzycą oraz innymi schorzeniami towarzyszącymi. W niektórych sytuacjach zalecana jest suplementacja aktywną postacią folianów- metafolianami, które cechuje lepsza przyswajalność i większa dostępność.

Czy suplementacja żelaza konieczna jest na każdym etapie ciąży?

Z okresem ciąży nieodłącznie kojarzy się konieczność uzupełniania zapasów żelaza w organizmie- już nasze babcie wiedziały, że sok z buraków, jako bogate źródło żelaza to dobry wybór dla przyszłej mamy. Zapotrzebowanie na ten pierwiastek rośnie wraz z czasem trwania ciąży. W drugim i trzecim trymestrze może pojawiać się niedokrwistość związana z niedoborem żelaza. Obecnie wiadomo jednak, że uzupełnianie żelaza jest konieczne tylko u tych kobiet, u których dochodzi do obniżenia parametrów laboratoryjnych odpowiedzialnych za gospodarkę żelazową, zwłaszcza ferrytyny.

Kwasy DHA- co to takiego?

Niezwykle ważnym składnikiem pokarmowym w okresie ciąży są kwasy DHA. Kwas dokozaheksaenowy (DHA) to wielonienasycony kwas tłuszczowy, którego prawidłowa zawartość w diecie warunkuje prawidłowy rozwój i funkcjonowanie układu nerwowego. Liczne badania wykazały, że odpowiednia ilość kwasów DHA w diecie ciężarnej wpływa bardzo korzystnie na rozwój widzenia (zwłaszcza ostrości wzroku) w pierwszych latach życia dziecka oraz na jego rozwój psychomotoryczny. Płodowe zapotrzebowanie na DHA jest znacząco zwiększone w III trymestrze ciąży, a jego niedobór w tym okresie może zwiększać ryzyko porodu przedwczesnego. Gdzie znaleźć w takim razie kwasy DHA? Ich naturalnym źródłem są przede wszystkim ryby, algi i owoce morza. W okresie ciąży wybór ten musi być jednak szczególnie ostrożny- wiele ryb, zwłaszcza morskich może być zanieczyszczonych metalami ciężkimi. Wysokie stężenie rtęci można znaleźć głównie w mięsie takich ryb jak rekin, miecznik czy często spożywanego w naszym kraju tuńczyka. Biorąc pod uwagę te wszystkie fakty, suplementacja kwasów DHA wydaje się niezbędna- aktualne wytyczne Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników sugerują przyjmowanie co najmniej 200 mg kwasów DHA u wszystkich ciężarnych, natomiast u kobiet, których dieta jest uboga w ryby, można rozważyć zwiększenie tej dawki.

Czego jeszcze potrzebuje przyszła mama?

Składniki, których nie powinno zabraknąć w dobrym preparacie dla kobiet ciężarnych to jod i witamina D. Zapotrzebowanie na jod rośnie w okresie ciąży, a jego niedobór może być przyczyną zaburzeń pracy tarczycy (zarówno u matki, jak i u dziecka), zaburzeń układu nerwowego, upośledzenia umysłowego, niedosłuchu i głuchoty noworodków. W świetle najnowszych badań rekomenduje się suplementację jodu u wszystkich ciężarnych bez chorób tarczycy w dawce 150-200 mcg/dobę. U kobiet z zaburzeniami funkcji tarczycy dawka jodu musi być dostosowana do aktualnych wyników laboratoryjnych oceniających hormony tarczycy. Rola witaminy D jest powszechnie znana – jej właściwy poziom wpływa korzystnie na układ odpornościowy, kostny, sercowo-naczyniowy i nerwowy. W okresie ciąży prawidłowy poziom witaminy D w surowicy wpływa dodatkowo na prawidłowy rozwój łożyska i zmniejsza ryzyka krwotoków poporodowych, Wytyczne zalecają ciężarnym stosowanie 1500-2000 IU witaminy D/dobę, a w przypadku kobiet z BMI wyższym niż 30 kg/m2 można rozważyć zwiększenie dawki do 4000 IU/dobę.

Czy preparaty wielowitaminowe w ciąży to dobry wybór?

Choć przyszli rodzice z pewnością chcieliby zapewniśc swojemu dziecku wszystko co najlepsze- w ciąży więcej niekoniecznie znaczy lepiej. Uważajmy szczególnie na preparaty wielowitaminowe- nie wszystkie witaminy muszą być uzupełniane w okresie ciąży, a czasem ich nadmiar bywa szkodliwy. Mowa tu zwłaszcza o witaminie A, która nie powinna być suplementowana w okresie ciąży z uwagi na potencjalny wpływ teratogenny w okresie ciąży. Teratogenność witaminy A oznacza, że jej nadmiar w okresie ciąży może zwiększać ryzyko wystąpienia wad płodu, zwłaszcza jeśli stosowana jest w pierwszym trymestrze ciąży (okres organogenezy- powstawania kluczowych dla życia układów i organów). Stąd wybierając preparat do suplementacji w okresie ciąży, warto zwracać uwagę tylko na te dedykowane przyszłym mamom oraz nie stosować innych specyfików. W razie problemów z wyborem odpowiedniego suplementu- warto zasięgnąć porady farmaceuty, aby jak najlepiej dobrać preparat do aktualnych potrzeb zdrowotnych.

 

Bibliografia

• M. Zimmer, P. Sieroszewski, P. Oszukowski i in.; Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników dotyczące suplementacji w okresie ciąży 2020; Ginekologia i Perinatologia Praktyczna; 2020; 5 (4)
• Folate supplementation during the preconception period, pregnancy and puerperium; Polish Society of Gynecologists and Obstetricians Guidelines; Ginekol. Pol.; 2017; 88 (11); 633–636
• N. Milman, T. Paszkowski, I Cetin i in.; Supplementation during pregnancy: beliefs and science; Gynecol Endocrinol; 2016; 32(7); 509–516

Autor: mgr farm. Wojciech Ziółkowski