Witaminy - czego tak naprawdę potrzebuję?

Co to są witaminy?

Witaminy to grupa związków egzogennych (czyli przyjmowanych z zewnątrz, ponieważ organizm nie może sam ich produkować), które mogą znacznie różnić się od siebie budową ale są niezbędne dla prawidłowego działania całego organizmu. Co ciekawe, pierwszą witaminę odkrył polski biochemik w 1913 roku – Kazimierz Funk. To on również ukuł stosowany dziś na całym świecie termin “witamina” – od łacińskiego słowa vita czyli życie, oraz końcówki – amina od grupy aminowej, którą zawierała pierwsza odkryta przez niego witamina B1. Z czasem odkryto, że witaminy to różnorodna grupa związków i nie wszystkie posiadają grupy aminowe, jednak termin “witamina” pozstał do dziś.

Najprostszy podział witamin opiera się na ich rozpuszczalności. W tłuszczach rozpuszczają się tak zwane witaminy ADEK, czyli A, D, E oraz K. Witamina C czy witaminy z grupy B (nazwa zbiorcza witamin B1, B2, B3, B5, B6, B7, B9 oraz B12) lub inaczej witaminy B complex rozpuszczają się w wodzie.

Jakich witamin potrzebuje człowiek?

W dużym skrócie – wszystkich. Jako związki egzogenne, witaminy muszą być przyjmowane z pokarmem. Jeśli nasza dieta jest prawidłowo zbalansowana i różnorodna to nasze zapotrzebowanie na witaminy powinno być zaspokojone. Jednak są sytuacje gdy organizm potrzebuje dodatkowej porcji witamin. Dzieje się tak gdy nasza dieta jest nieprawidłowa i uboga albo na przykład w okresie ciąży czy w czasie rekonwalescencji po chorobie. Dodatkowo można suplementować witaminy w przypadku wystąpienia pewnych chorób, które zaburzaja ich wchłanianie. Na przykład zapalenie trzustki powoduje zaburzenia wchłaniania witamin A, D, E i K a nieprawidłowe funkcjonowanie błony śluzowej żołądka czy popularny lek na cukrzycę – metformina, zaburza wchłanianie witaminy B12. Niedobór witamin w organizmie nazywamy awitaminozą, a jednym z najsłynniejszych objawów awitaminozy jest szkorbut- choroba marynarzy. Jest on wywołany przez brak kwasu askorbinowego czyli witaminy C. Szkocki lekarz, James Lind udowodnił, że wdrożenie cytrusów do diety XVIII-wiecznych marynarzy zapobiega występowaniu tej choroby.

Rola poszczególnych witamin oraz skutki ich niedoborów.

Nazwa	Rola w organizmie	Skutki niedoboru
Witamina A – Retinol	Silny przeciwutleniacz, ważny element w procesie widzenia oraz dla zachowania zdrowej skóry	Tak zwana “kurza ślepota”, czyli ślepota zmierzchowa oraz suchość i rogowacenie skóry
Witamina B1 – Tiamina	Niezbędna do metabolizmu węglowodanów i prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego	Choroba Beri-beri
Witamina B2 - Ryboflawina	Potrzebna do metabolizmu tłuszczów, węglowodanów i białek	Wysypka skórna, anemia
Witamina B3 - Niacyna	Potrzebna do metabolizmu tłuszczów, węglowodanów i białek	Pelagra powodująca wysypkę skórną, biegunkę i demencję
Witamina B5 – Kwas pantotenowy i jego pokrewne związki	Potrzebna do prawidłowego metabolizmu oraz syntezy niektórych hormonów	Zmęczenie, drażliwość i drętwienie rąk i nóg, złe gojenie się ran
Witamina B6 - Pirydoksyna	Niezbędna do metabolizmu aminokwasów i produkcji neuroprzekaźników	Anemia, depresja, dezorientacja oraz mrowienie kończyn
Witamina B7 – Biotyna	Wspomaga funkcje tarczycy oraz syntezę protrombiny, odpowiada za prawidłowy stan skóry, włosów i paznokci	Problemy ze skórą i paznokciami oraz wypadanie włosów
Witamina B9 – Kwas foliowy	Niezbędny do syntezy nici DNA i podziału komórek	Anemia, wady wrodzone płodu i problemy neurologiczne
Witamina B12 – Kobalamina lub Cyjanokobalamina	Niezbędna do produkcji czerwonych krwinek i prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego	Anemia, zmęczenie oraz problemy neurologiczne
Witamina C – Kwas askorbinowy	Ważna dla układu odpornościowego, gojenia się ran i wchłaniania żelaza	Szkorbut
Witamina D	Uczestniczy w syntezie kalcytriolu co jest niezbędne dla zachowania zdrowych kości, oraz ma ważny udział w systemie odpornościowym	Krzywica u dzieci, osteoporoza u dorosłych
Witamina E	Silny przeciwutleniacz, chroni komórki przed szkodliwymi, wolnymi rodnikami	Uszkodzenie nerwów i mięśni, zaburzenia płodności
Witamina K	Niezbędna w procesie krzepnięcia krwi	Silne krwawienia, zaburzenia pracy jelit

Jakie witaminy najlepiej uzupełniać?

Jak już było wspomniane, wszystkie witaminy są ważne i prawidłowa diety powinna zaspokajać nasze zapotrzebowanie na nie. W niektórych przypadkach to jednak za mało. Badanie poziomu wszystkich witamin we krwi można wykonać w laboratorium, jednak zwyczajowo stosuje się tylko oznaczanie witaminy D, B12, a rzadziej B1 czy B2.

Należy pamiętać by w okresie ciąży suplementować dodatkowo kwas foliowy o czym można przeczytać w tekście o Zdrowiu przyszłej mamy.

Dodatkowo ważne jest by dzieci otrzymywały prawidłową dawkę witaminy D3 w zależności od ich wieku. Jest to spowodowane faktem, że małe dzieci i młodzież bardzo szybko i gwałtownie rosną, szczególnie w pierwszym okresie życia. Trzeba wtedy wspomóc ich równie szybko rosnący układ kostny i mięśniowy. Prawidłowa suplementacja witaminą D dla dzieci powinna obejmować przyjmowanie:

• 400 IU (Jednostki międzynarodowe) w okresie od narodzenia do osiągnięcia pierwszego roku życia
• 1000 IU od pierwszego do 18 roku życia
• 2000 IU do 4000 IU w okresie dorosłym

Suplementacja witaminą D u dorosłych jest wskazana w naszym klimacie z uwagi na relatywnie małą ilość słońca w ciągu roku (witamina D jest w pewnym stopniu wytwarzana przez skórę pod wpływem światła słonecznego). W zależności od indywidualnych cech, chorób i trybu życia pacjenta, dawki od 2000 do 4000 IU dziennie będą wystarczające.

W okresie infekcyjnym warto suplementować witaminę C. Nie należy+ myśleć, że w zupełności ochroni ona przed infekcjami, jednak może wspomóc obciążony w tym okresie układ immunologiczny. Witamina C może pozwolić ponadto lżej i krócej chorować.

Fakty i mity dotyczące witamin

Należy pamiętać, że przyjmowanie ogromnych ilości witamin nie może być panaceum na wszystkie choroby świata. Do każdego problemu należy zawsze podchodzić z rozwagą i w razie wątpliwości poprosić o poradę lekarza lub farmaceutę. Witaminy przyjmujemy zawsze w przypadku ich niedoboru, by wyrównać nieprawidłowy stan.

Najważniejsze fakty odnośnie witamin:

• witamina A może być szkodliwa w dużych dawkach – znane są przypadki śmiertelne po spożyciu wątroby niedźwiedzia polarnego zawierającego duże steżenie witaminy A; udowodniono również, że wysokie dawki witaminy A przyjmowane przez dłuższy czas mogą działać kancerogennie, a witamina A stosowana w okresie ciąży - teratogennie
• witamina K zaburza działanie leków przeciwkrzepliwych starej generacji (warfaryna i acenokumarol) – z tego powodu mogą być one nieskuteczne
• witaminy z grupy B są niewskazane w trakcie trwania chemioterapii lub innego leczenia onkologicznego – w tym okresie trzeba się przede wszystkim skonsultować z lekarzem onkologiem na temat tego, jakie leki może przyjmować pacjent, nie warto suplementować samodzielnie witamin z grupy B z uwagi na ich negatywny wpływ na samo leczenie jak i ewentualny wzrost nowotworów

 

Bibliografia:

• L. Napiórkowska, E. Franek; Rola oznaczania witaminy D w praktyce klinicznej; Choroby Serca i Naczyń; 2009; tom 6; nr 4; 203-210
• E. Birker, J. Zalejska-Fiolka, Z. Antoszewski; Aktywność enzymów antyoksydacyjnych i rola witamin o charakterze antyoksydacyjnym w chorobie Alzheimera; Postępy Hig Med Dosw; 2004; 58; 264-269
• B. Rawski; Rola witaminy K2 w metabolizmie kostnym; Forum Medycyny Rodzinnej; 2018; tom 12; nr 2; 60-63

Autor: mgr farm. Wojciech Ziółkowski