Nierówna walka ze stresem jak radzić sobie z napięciem nerwowym

Czym właściwie jest stres?

Stres to najkrócej ujmując reakcja organizmu w odpowiedzi na wydarzenia, które zakłócają jego równowagę, obciążają lub przekraczają nasze zdolności do skutecznego poradzenia sobie z zaistniałą sytuacją. Czynniki wywołujące stres nazywa się powszechnie stresorami. Z biologicznego punktu widzenia ostry stres jest bodźcem motywującym do działania, przewlekłe narażenie na stres powoduje jednak liczne niekorzystne zmiany w naszym ciele. Do najczęstszych objawów przewlekłego stresu można zaliczyć zwiększone napięcie mięśniowe, chroniczne zmęczenie, zaburzenia snu, zaburzenia apetytu (zarówno zmniejszenie, jak i zwiększenie ilości przyjmowanych pokarmów), poczucie rozdrażnienia, trudności z koncentracją oraz podejmowaniem decyzji, a także wiele, wiele innych.

Jak radzić sobie ze stresem?

Najprostsza recepta to unikanie stresu i sytuacji mogących go wywołać, zwłaszcza redukcja czynników stresogennych w naszym życiu: nadmiernej ilości obowiązków zawodowych, ograniczenie wymagań wobec siebie, zadbanie o podstawowe potrzeby życiowe, jak regularne odżywianie się, wystarczająca ilość snu i zwiększenie aktywności fizycznej. Nie zawsze jest to jednak możliwe, a codzienność przynosi ze sobą wiele niespodziewanych sytuacji, które generują stres. Aby zredukować jego natężenie można sięgać po niefarmakologiczne metody walki z napięciem nerwowym, jak różnego typu techniki relaksacyjne (medytacja, joga, trening oddechu) czy środki farmakologiczne obniżające napięcie układu nerwowego. Do najlepiej znanych z nich zalicza się:

• melisę
• kozłek lekarski (walerianę)
• lawendę
• dziurawiec
• chmiel
• melatoninę
• magnez
• witaminy z grupy B

Inną grupą substancji są te zwiększające siły witalne organizmu- tak zwane naturalne adaptogeny. Zalicza się do nich:

• żeń-szeń
• różeniec górski

Jak wybrać preparat zmniejszający napięcie nerwowe?

Dzięki obecności naturalnych związków roślinnych działających również na przekaźnictwo nerwowe preparaty zawierające kozłek lekarski, melisę, szyszki chmielu czy lawendę mają działanie zmniejszające odczucie niepokoju, bezsenność, nadpobudliwość ruchową, gonitwę myśli, lęk oraz uczucie rozdrażnienia. Ziele dziurawca ma łagodny potencjał przeciwdepresyjny, który przypomina działanie popularnej grupy leków stosowanych w depresji- inhibitorów zwrotnego wychwytu serotoniny.

Magnez i witaminy z grupy B zmniejszają nadpobudliwość układu nerwowego i jego nadmierną reakcję na bodźce z zewnątrz, co przekłada się na obniżenie napięcia nerwowego, poczucia irytacji, rozdrażnienia i przemęczenia.

Jeśli stres, który nam towarzyczy nie jest czynnikiem negatywnym- na przykład przygotowujemy się do ważnego egzaminu lub rozmowy, która ma być pozytywną zmianą w naszym życiu, potrzebujemy raczej preparatów, które zwiększą naszą odporność na stres i poprawią ogólne funkcjonowanie organizu w warunkach zmęczenia. Do tej grupy zaliczamy wspomniane wyżej adaptogeny, których unikatowe właściwości poprawiają zarówno funkcje fizyczne, jak i psychomotoryczne organizmu.

Czy suplementy uspokajające i redukujące stres są bezpieczne?

Preparaty uspokajające i zmniejszajace napięcie układu nerwowego dostępne w aptece bez recepty są bezpiecznymi produktami, opartymi głównie na substancjach pochodzenia naturalnego. Nie powodują one uzależnienia psychicznego ani fizycznego. Warto jednak pamiętać, że nawet najsłabiej działający preparat uspokajający może obniżać koncentrację i działać łagodnie nasennie, przez co nie zaleca się prowadzić samochodu ani innych pojazdów mechanicznych po ich zażyciu. W przypadku stosowania preparatów zawierających wyciąg z dziurawca pamiętajmy również o jego działaniu fotouczulającym- po stosowaniu ziela dziurawca należy unikać ekspozycji na słońce, która może grozić wystąpieniem zmian i przebarwień skórnych. Dziurawiec może również wchodzić w interakcje ze stosowanymi przewlekle lekami, na przykład antykoncepcją hormonalną, obniżając ich skuteczność.

Kiedy udać się do specjalisty?

Przewlekły stres i napięcie nerwowe mogą prowadzić do licznych zaburzeń adaptacyjnych związanych z przeciążeniem naszego układu nerwowego. Jeśli pomimo odpoczynku, wystarczającej ilości snu oraz wsparcia farmakologicznego opisanego wyżej, nasz stan się pogarsza- pojawiają się myśli rezygnacyjne ( “Nic nie ma sensu”, “Do niczego się nie nadaję”), tracimy chęci do życia i motywację do działania, pojawiają się lęki, często niesprowokowane okolicznościami zewnętrznymi- warto skorzystać z pomocy specjalisty- konsultacji psychologicznej i/lub psychiatrycznej. Depresja oraz zaburzenia depresyjno- lękowe mogą objawiać się również zaburzeniami somatyzacyjnymi (bóle głowy, brzucha, bóle w obrębie kręgosłupa), dla których nie znajduje się uchwytnej przyczyny. Odpowiednio szybko rozpoczęte leczenie zmniejsza znacząco dolegliwości i może na nowo przywrócić radość z życia.

Bibliografia

• E. Lamer-Zarawska, J. Niedworok; Surowce i preparaty o działaniu uspokajającym i nasennym; Fitoterapia i leki roślinne; Wyd 1. Wyd Lek PZWL; Warszawa; 2007; 110-120
• S. Fernández, C. Wasowski. A.C. Paladini i wsp.; Sedative and sleep-enhancing properties of linarin, a flavonoid-isolated from Valeriana officinalis; Pharmacol Biochem Behav; 2004; 77; 399-404
• J. Tian, F. Zhang, J. Cheng i wsp.; Antidepressant-like activity of adhyperforin, a novel constituent of Hypericum perforatum L.; Sci Rep; 2014; 4; 5632
• A. Jabłecka, K. Korzeniowska, A. Skołuda, A. Cieślewicz; Preparaty magnezu;. Farmacja Współczesna 2011; 4: 29–32

Autor: mgr farm. Wojciech Ziółkowski